1. Prowadzenie obserwacji
Wmetodzie Rötzera płodność kobiety rozpoznaje się na podstawie zmian poprzebudzeniowej temperatury ciała i obserwacji śluzu szyjki macicy oraz ewentualnie spostrzeganych w czasie samobadania zmian położenia, rozwarcia i twardości szyjki macicy. Dlatego w celu określenia aktualnego stanu płodności należy zwracać uwagę na odczucia wewnątrz i w przedsionku pochwy, prowadzić obserwacje przy okazji wizyt w toalecie oraz mierzyć temperaturę. Dane te można po uzyskaniu wprawy uzupełnić o badanie szyjki macicy. 
2. Obserwacja objawów płodności
Po miesiączce kobieta powinna zwrócić szczególną uwagę na odczucia. Może ona zaobserwować:
· suchość(su) w przedsionku pochwy (nieprzyjemną, wręcz “skrzypiącą”)
· może też nic specjalnego nie odczuwać i nie obserwować (Ø).
· może również występować stała wydzielina(c), która jest zwykle biała i nierozciągliwa. Zawiera ona głównie złuszczone nabłonki. Dlatego jej grudka wrzucona do szklanki wody natychmiast się rozpływa powodując zmętnienie wody. Za pomocą testu szklanki wody można odróżnić stałą  wydzielinę od śluzu szyjkowego (S), który czasem wygląda bardzo podobnie. Grudka śluzu, w przeciwieństwie do stałej wydzieliny, unosi się w wodzie. Obecność śluzu jest objawem płodności. Natomiast stała wydzielina, suchość i brak objawów płodności po miesiączce świadczą o trwaniu okresu niepłodności.Często po kilku dniach bez objawów płodności pojawiają się nowe odczucia. Kobieta odkrywa, że “ma pochwę”, może mieć wrażenie spływania, bulgotania ciepła wewnątrz pochwy. Odczucie to, nazywane objawem wnikliwej obserwacji (w), sygnalizuje początek okresu płodności. Zauważywszy to po raz pierwszy, kobieta powinna niezwłocznie udać się do toalety i sprawdzić papierem toaletowym, czy w przedsionku pochwy nie pojawił się śluz pochodzący z szyjki macicy. Może być zaskoczona tym, że na papierze nic nie pojawiło się. W czasie kolejnej wizyty w toalecie najprawdopodobniej zauważy na papierze toaletowym wilgotny połysk.3. Sposób prowadzenia obserwacjiObserwację objawów płodności lub niepłodności widocznych w okolicy przedsionka
pochwy przeprowadza się przy okazji każdej wizyty w toalecie. Należy przetrzeć 1 raz czystym papierem toaletowym wzdłuż ujścia pochwy  od przodu do tyłu. Po złożeniu i rozłożeniu papieru trzeba go obejrzeć. Efekt obserwacji należy zanotować wieczorem na karcie cyklu za pomocą  symboli. Jeżeli w ciągu dnia występowały różne objawy, należy zanotować jakościowo najlepszyobjaw płodności, nawet jeśli wystąpił on tylko raz. 

4.Pomiar temperatury poprzebudzeniowej

  • Temperaturę mierzymy zaraz po przebudzeniu się, przed wstaniem i wykonaniem jakiejkolwiek czynności.
  • Przygotowany termometr powinien leżeć w zasięgu ręki.
  • Temperaturę należy mierzyć codziennie, o podobnej porze. Dopuszczalna różnica czasu pomiędzy skrajnymi rannymi pomiarami może wynosić półtorej godziny. Dobrze, by najpóźniejszy pomiar został wykonany przed godziną 7.30. Na karcie cyklu zapisuje się porę mierzenia (np. 5-6.30 lub 6-7.30).Wyniki pomiarów spoza przyjętego przedziału czasowego należy nanosić na kartę cyklu z adnotacją o porze mierzenia. Miarodajne są też pomiary dokonywane o innej, nie rannej, ale stałej porze. Koniecznie musi je poprzedzać minimum godzinny bierny odpoczynek (nie trzeba spać). Można mierzyć temperaturę przez cały cykl np. o 20:00 po godzinnym, biernym odpoczynku w fotelu. Warto mierzyć temperaturę również wtedy, gdy nie ma możliwości zachowania stałej pory. Kobietom pracującym w trybie zmianowym również udaje się prowadzić czytelne wykresy temperatury.
  • Nie jest przeszkodą krótkie wstawanie w nocy do toalety lub w celu nakarmienia dziecka. Pomiar powinien być jednak poprzedzony minimum 1godzinnym, biernym odpoczynkiem.
  • Temperaturę mierzymy termometrem działającym na zasadzie rozszerzalności termicznejlekarskim lub owulacyjnym (dostępne są szklane termometry zawierające galinstan czyli mieszaninę galu, indu i cyny - można kupić przez stronę www.iner.pl. Konkretny egzemplarz takiego termometru zawsze tak samo pokaże daną temperaturę rzeczywistą, bo współczynnik rozszerzalności termicznej jest stałą fizyczną. Taki termometr ma stały błąd pomiaru (odchylenie wskazań) w stosunku do temperatury rzeczywistej. Ze względu na minimalne przesuniecie skali może np. zawsze wskazywać 1 kreskę więcej. Nie przeszkadza to w precyzyjnym rozpoznaniu skoku temperatury w cyklu. Termometry elektroniczne natomiast ze względu na swój sposób działania nie są wystarczająco precyzyjne czyli mają zbyt małą powtarzalność wyników. Konkretny termometr elektroniczny może raz zawyżyć, a raz zaniżyć wynik pomiaru
    tej samej temperatury rzeczywistej. W okresie trwania gwarancji wahania wskazań występują w granicach deklarowanej przez producenta dokładności       (+/-0,1 lub +/-0,2st, zależnie od typu termometru). Mimo, że termometry elektroniczne o gwarantowanej dokładności +/- 0,1 stopnia pokazują 2 miejsca     po przecinku, nie są przez to bardziej dokładne niż deklaruje producent. Po upływie terminu gwarancji termometry elektroniczne często się                           rozkalibrowują i ich wahania wskazań są coraz większe. Uwaga: Sygnał końca pomiaru w tego typu termometrach rozlega się, gdy temperatura nie
8. Schemat żeńskich narządów płciowych wewnętrznych
Najłatwiejszym do zaobserwowania objawem w cyklu i umownym jego początkiem jest krwawienie miesiączkowe, ale najważniejszym jest jajeczkowanie (owulacja), czyli uwolnienie komórki jajowej z jajnika. Owulacja dzieli cykl na dwie części: fazę przedowulacyjną (odpierwszego dnia miesiączki do owulacji), w której dominującymi hormonami płciowymi są estrogenyi poowulacyjną (od owulacjido ostatniego dnia przed następną miesiączką), w której rządzi progesteron.
  • Faza przedowulacyjna, inaczej estrogenowa,ze względu na skutki działania estrogenów nazywana jest również fazą dojrzewania jajeczka, pęcherzykową, folikularną, fazą niższych temperatur. Jej długość jest zmienna (od jednego do wielu tygodni). W czasie jej trwania poprzebudzeniowa temperatura ciała kobiety utrzymuje się na niższym poziomie. Przy dużych wahaniach długości tej fazy mówimy o cyklach nieregularnych (patrz: Cykle nieregularne).
  • Faza poowulacyjna, inaczej progesteronowa, ze względu na skutki działania progesteronu nazywana jest także fazą ciałka żółtego, lutealną, fazą wyższych temperatur. Czas trwania fazy wyższych temperatur jest względnie stały i wynosi w normalnym cyklu 11-17 dni (najczęściej 12-16). W okresie dojrzewania, w czasie karmienia piersią i w premenopauzie może on być krótszy (patrz: Okres poporodowy i Okres premenopauzy).
Za początek cyklu przyjmuje się pierwszy dzień miesiączki czyli krwawienia spowodowanego faktem, że w poprzednim cyklu miała miejsce owulacja i nie doszło do poczęcia dziecka. Prawdziwą miesiączkę poprzedza co najmniej 3 dniowa faza wyższych temperatur poprzedniego cyklu. Jeżeli natomiast przed krwawieniem nie było wzrostu temperatury spełniającego powyższe kryteria, to jest ono krwawieniem śródcyklicznym. Krwawienie takie nie rozpoczyna kolejnego cyklu i jest czasem potencjalnej płodności (więcej: Krwawienie śródcykliczne). Prawdziwa miesiączka. Jest to wypływ krwi wraz zezłuszczającą się, rozbudowaną w poprzednim cyklu, błoną śluzową macicy przez kanał szyjki macicy i pochwę na zewnątrz. Dzieje się to pod wpływem spadku poziomu hormonów jajnika (estrogenów i progesteronu). Pierwszym dniem miesiączki jest pierwszy dzień krwawienia o właściwym dla danej Pani natężeniu. Plamienie, to jeszcze nie miesiączka, ale końcówka poprzedniego cyklu. Po miesiączce, gdy trwa nadal czas ciszy hormonalnej, szyjka macicy staje się twarda i zamknięta. Jeżeli w tym czasie z szyjki macicy nie wypływa śluz ani nie ma żadnych innych objawów płodności, to można przyjąć, że jest to okres niepłodności przedowulacyjnej (względnej). W pochwie dzięki obecności pałeczek kwasu mlekowego panuje wtedy środowisko kwaśne (pH 3-4), w którym plemniki mogą przeżyć zaledwie pół godziny. Po kilku (czasem więcej) dniach na skutek oddziaływania hormonów podwzgórza i przysadki mózgowej w jajnikach następuje wzrost pęcherzyków i produkcja estrogenów, rozpoczyna się okres płodności. Rosnący pęcherzyk Graafa, w którego wnętrzu dojrzewa komórka jajowa, wydziela do krwi dominujące ilości estrogenów, hormonów, które przygotowują organizm kobiety do owulacji i ewentualnego przyjęcia poczętego dziecka.
  • Pod wpływem rosnącego poziomu estrogenów:
· błona śluzowa macicy odbudowuje się,
· nabudowuje się nabłonek pochwy,
· w piersiach rozrasta się tkanka gruczołowa,
· szyjka macicy staje się miękka, rozwarta wyżej położona, (przy tyłozgięciu macicy położenie szyjki staje się niższe),
· krypty szyjki macicy produkują śluz (najpierw lepki i nieprzejrzysty, a potem stopniowo przejrzysty i rozciągliwy),
· poprzebudzeniowa temperatura ciała utrzymuje się na niższym poziomie.
  • Trzy ostatnie symptomy, z wymienionych powyżej, kobieta może zaobserwować samodzielnie (szczegółowe informacje: Prowadzenie obserwacji). Jeżeli zauważy u siebie pierwszy objaw płodności, powinna uznać, że skończył się okres niepłodności przedowulacyjnej, a rozpoczął okres płodności.
  • Śluz estrogenozależny ma odczyn lekko zasadowy (pH do 8). Jeśli współżycie ma miejsce w trakcie jego wydzielania, to plemniki mają szansę przeżyć w
środowisku śluzu do dnia owulacji (nawet do 7 dni). Śluz szyjkowy ma zdolność odżywiania i selekcjonowania plemników, w śluzie zachodzi też ostatni etap ich
dojrzewania. Dokładne prowadzenie obserwacji objawów płodności umożliwia małżonkom wyznaczanie czasu maksymalnej płodności, a współżycie w tym momencie cyklu pozwala doczekać się upragnionego potomka (patrz: Planowanie poczęcia).
  • Ewentualne zaburzenia wydzielania śluzu mogą być sygnałem nieprawidłowości hormonalnych. Prowadzenie obserwacji jest bardzo dobrym narzędziem do oceny stanu płodności, diagnozowania zaburzeń płodności i monitorowania leczenia (patrz:Nieregularne cykle). Faza przedowulacyjna, trwająca od początku cyklu do owulacji, ma zmienną długość (od jednego do wielu tygodni). Faza ta, a wraz z nią cały cykl, może ulec wydłużeniu pod wpływem niekorzystnych czynników hamujących owulację. W jednym cyklu ma miejsce jedna owulacja, może być ona jednak poprzedzona kilkoma bezowocnymi próbami jajeczkowania (czynniki hamujące owulację - patrz: Cykle nieregularne ).
    W czasie owulacji dojrzały pęcherzyk Graafa pęka i uwalnia do jamy brzusznej komórkę jajową. Na komórkę jajową czeka jajowód, który w stronę wybrzuszonego jajnika (dojrzały pęcherzyk osiąga 20mm średnicy) kieruje swoje zakończone strzępkami lejkowate ujście. Jajowód, działający jak giętka rura
odkurzacza, usiłuje odnaleźć i wessać jajo, by dalej, dzięki swoim ruchom, przetransportować je do macicy.
    Po owulacji w jajniku w ściance pękniętego pęcherzyka tworzy się ciałko żółte, produkujące hormon progesteron, dzięki któremu:
· blokowana jest możliwość następnej owulacji w tym cyklu,
· błona śluzowa macicy ulega rozpulchnieniu,
· nabłonek pochwy złuszcza się,
· następuje wzmożony rozrost tkanek gruczołu sutkowego oraz związane z nim przekrwienie, rozpulchnienie i obrzęk tkanki śródzrazikowej. Kobieta może to odczuwać w postaci nadwrażliwości, powiększenia się, napięcia i ciężkości piersi. Może też wyczuwać w piersiach guzy, które znikną, gdy spadnie poziom progesteronu,
· śluz szyjkowy zmienia się na gorszy - traci przejrzystość i rozciągliwość, staje się coraz bardziej lepki i w końcu zanika,
· szyjka macicy staje się twarda, zamknięta, niżej położona (przy tyłozgięciu wyżej położona),
· wzrasta podstawowa temperatura ciała kobiety (od 0,05 do kilku dziesiątych stopniaCelsjusza).
    Okres niepłodności poowulacyjnej rozpoczyna się 3. lub 4. dnia podwyższonej temperatury po zmianie śluzu na gorszy i trwa aż do miesiączki (patrz: Typowy cykl). Żadnej kobiecie na świecie nie udało się począć dziecka w wyniku współżycia w tym okresie, ponieważ komórka jajowa jest już wtedy niezdolna do zapłodnienia. Dlatego okres niepłodności poowulacyjnej jest okresem niepłodności bezwzględnej. Jeżeli w danym cyklu nie doszło do poczęcia, to ciałko żółte jest czynne przez około 2 tygodnie poczym zanika. Wtedy spada poziom progesteronu: obniża się poprzebudzeniowa temperatura ciała kobiety, złuszcza się rozrośnięta i rozpulchniona błona śluzowa macicy, rozpoczyna się miesiączka, a jej pierwszy dzień to początek kolejnego cyku. Jeśli natomiast w wyniku współżycia w okresie płodności poczęło się dziecko, to ciałko żółte, nazywane dalej ciałkiem żółtym ciążowym, utrzymuje swoją czynność aż do przejęcia jego funkcji przez łożysko (przez 15-16? Tygodni). Tak długo też trwa faza wyższych temperatur (patrz: Planowanie poczęcia).

9. Typowy cykl
Pierwszy dzień cyklu to pierwszy dzień krwawienia miesiączkowego.
Uwaga: Nie każde krwawienie jest miesiączką! Długość trwania cyklu może być zmienna. Cykl kończy się ostatniego dnia przed następną miesiączką.
Cykl prawidłowy posiada dwie fazy:
  • Faza estrogenowa jest czasem dojrzewania jajeczka, charakteryzuje sięniższą temperaturą. Jej długość może być zmienna.
  • Faza progesteronowa (ciałka żółtego) odpowiadająca okresowi po jajeczkowaniu (owulacji), charakteryzuje się wyższą temperaturą. Długość trwania tej fazy wynosi 11-17 (najczęściej 12-16) dni.
Cykl miesiączkowy zależnie od możliwości poczęcia dziecka ze współżycia w danym czasie dzieli się na następujące po sobie okresy:
  • okres niepłodności przedowulacyjnej (niepłodność względna, Inde ks Pearla w zależności od wybranego sposobu postępowania jest mniejszy od 0,1, mniejszy od 0,2 lub równy 0,9)
  • okres płodności
  • okres niepłodności poowulacyjnej (niepłodność bezwzględna, Indeks Pearla = 0)
Uwaga: Indeks Pearla wyraża liczbę nieplanowanych poczęć na 1200 cykli kobiecych stosowania danej metody lub na 100 par stosujących daną metodę przez 1 rok. Czyli im mniejszy jest wskaźnik Pearla, tym metoda jest bardziej skuteczna w odkładaniu poczęcia.
Okres niepłodności przedowulacyjnej zaczyna się wraz z początkiem cyklu, czyli pierwszego dnia prawdziwej miesiączki (plamienia poprzedzające miesiączkę należą jeszcze do poprzedniego cyklu). Prawdziwą miesiączką nazywamy w metodzie Rötzera takie krwawienie, które poprzedziła co najmniej 3dniowa faza wyższych temperatur. Uwaga! Krwawienie nie spełniające tego warunku (tzw.Krwawienie śródcykliczne), nie jest początkiem cyklu i nie można w czasie jego trwania i bezpośrednio po nim przyjmować niepłodności.
Współżycie w okresie niepłodności przedowulacyjnej: Jeśli małżonkowie chcą odłożyć poczęcie dziecka, to współżyjąc w tym czasie, powinni mieć pewność, że nie ma jeszcze żadnych objawów płodności. Dlatego najlepiej, aby współżycie miało miejsce wieczorem po całodziennej, niezakłóconej obserwacji objawów niepłodności. Wypływające z pochwy nasienie może zakłócać obserwacje prowadzone następnego dnia. Dlatego w metodzie Billngsa zaleca się podejmowanie współżycia w okresie niepłodności przedowulacyjnej nie częściej niż co drugi dzień wieczorem. Natomiast prof. Rötzer proponuje sposób na usunięcie nasienia z pochwy poprzez kilkakrotne zaciskanie i rozluźnianie mięśni dna miednicy (ćwiczenie mięśnia Kegla) bezpośrednio po współżyciu. Możliwość wyznaczenia okresu niepłodności przedowulacyjnej zależy od doświadczenia kobiety w prowadzeniu obserwacji. Za doświadczoną uznaje się kobietę, która posiada dokładne
obserwacje co najmniej 12 cykli. Kobieta niedoświadczona (nie posiadająca obserwacji co najmniej 12 cykli) nie może zastosować reguł wyznaczania okresu niepłodności na początku cyklu. Jeśli natomiast na podstawie dat miesiączek może określić długość co najmniej 12 ostatnichcykli wtedy może obliczyć liczbę dni niepłodności w pierwszej części cyklu odejmując 20 od długości najkrótszego cyklu. Ważne jest, aby nigdy nie przyjąć więcej niż 6 dni niepłodności (liczy się
je zawsze od początku cyklu czyli od pierwszego dnia miesiączki). Jeśli najkrótszy cykl trwał 25 dni, to liczba dni prognozowanej niepłodności wyniesie 5. Jeśli najkrótszy cykl liczył 28 dni, to pomimo iż różnica 28-20 równa się 8, można przyjąć tylko 6 dni niepłodności na początku cyklu. Pani początkująca może wykorzystać w praktyce powyższą prognozę niepłodności od drugiego obserwowanego cyklu (w pierwszym nie ma pewności czy ostatnie krwawienie było miesiączką czy krwawieniem śródcyklicznym). Stosując prognozę niepłodności, musi jednak w każdym cyklu upewnić się czy prognoza jest prawdziwa, czyli czy przed końcem prognozowanego okresu niepłodności nie pojawił się jakiś objaw płodności (w, wl, S). Pierwszy objaw płodności jest sygnałem początku okresu płodności, nawet jeśli prognoza przewiduje więcej dni niepłodności. Kobieta doświadczona w prowadzeniu obserwacji, czyli taka, która posiada dokładne obserwacje minimum 12 cykli, może z bardzo dużą pewnością na podstawie specjalnych reguł wyznaczyć okres niepłodności przedowulacyjnej trwający niekiedy dłużej niż 6 dni. Jeżeli chcesz dowiedzieć się więcej na ten temat, przejdź do zakładki Postępowanie kobiety doświadczonej. Jeżeli jednak potrzebujesz praktycznego treningu pod okiem nauczyciela, a nie tylko teorii, weź udział w kursie metody Rötzera (www.iner.pl – w zakładce kursy). Uwaga: W momencie, gdy pojawią się pierwsze objawy płodności (w, wl, S, zmiany w szyjce macicy) rozpoczyna się okres płodności. Małżonkowie pragnący począć dziecko powinni działać właśnie w tym czasie. Natomiast małżonkowie odkładający poczęcie powinni wtedy zrezygnować ze współżycia i rozwijać inne sposoby wyrażania miłości. Koniec okresu płodności i początek okresu niepłodności bezwzględnej (PI=0) wyznaczamy w następujący, taki sam dla wszystkich użytkowników metody Rötzera sposób.

1. Oznaczyć szczyt objawu śluzu ●. Dzień szczytu objawu śluzu to ostatni dzień występowania śluzu relatywnie najlepszej jakości w danym cyklu.
2. Zaznaczyć temperatury zakłócone (∙).
3. Znaleźć pierwszą wyższą temperaturę po szczycie w tym cyklu. Zobaczyć, gdzie w okolicach dnia szczytu temperatura zaczyna wzrastać. Następnie znaleźć pierwszą wyższą temperaturę, która jest wyższa od 6 poprzedzających ją niższych temperatur. Jeśli występuje ona w dniu szczytu lub wcześniej, to należy oznaczyć ją strzałką skierowaną do góry ↑ (tzw. przedwczesna wyższa). Jeśli natomiast znajduje się po dniu szczytu, to obrysować ją kółkiem (tzw. pierwsza wyższa temperatura po szczycie).
4. Ponumerować wstecznie 6 niższych temperatur poprzedzających wzrost. Uwaga: Jeżeli wśród nich jest temperatura zakłócona (lub brak pomiaru) to możemy
uwzględnić w numeracji tylko tę pojedynczą temperaturę zakłóconą , która znajduje się pomiędzy dwiema dobrze zmierzonymi, niższymi temperaturami. Jeśli pojawi się więcej takich temperatur, należy je opuścić i numerować wcześniejsze, dobrze zmierzone.
5. Wykreślić linię podstawową. Jest to pozioma, przerywana linia przechodząca przez najwyższą z 6 niższych temperatur ponumerowanych. Uwaga: Przy wyznaczaniu linii podstawowej uwzględniamy wyłącznie wartości temperatur niezakłóconych.
6. Oznaczyć kolejne temperatury wyższe od linii podstawowej aż do wyznaczenia trzech wyższych temperatur po szczycie (obrysowanych kółkiem): temperatury występujące przed dniem szczytu oznaczamy strzałką skierowaną w górę ↑, a po dniu szczytu obrysowujemy kółkiem. Uwaga: Jeżeli pomiędzy temperaturami wyższymi wystąpią pojedyncze braki pomiarów( pomiędzy dwiema dobrze zmierzonymi) lub spadki temperatury na linię podstawową albo poniżej, wówczas takich pomiarów nie zaznaczamy jako wyższe temperatury po szczycie.
7. Jeżeli trzeciaz wyższych temperatur po szczycie jest wyższa o co najmniej 0,2 st. C od linii podstawowej, wówczas wieczór tego dnia można przyjąć, jako początek okresu niepłodności bezwzględnej. Uwaga:Wieczór dla każdej pani może zaczynać się o innej porze, jednak nie wcześniej niż o 20:00.
8.  Jeżeli trzecia z wyższych temperatur po szczycie jest wyższa o mniej niż 0,2 st.C od linii podstawowej, wówczas musimy poczekać na czwartą wyższą temperaturę po szczycie. Jeśli znajduje się ona powyżej linii podstawowej (o dowolną wartość) wówczas wieczór tego czwartego dnia możemy przyjąć jako początek okresu niepłodności bezwzględnej.
Okres niepłodności poowulacyjnej trwa aż do miesiączki.
Gdyby zdarzyło się, że po wyznaczeniu końca okresu płodności temperatura spadła, a miesiączka nie pojawiła się wkrótce, możemy mieć do czynienia z
rozpoczynającym się nowym, bezmiesiączkowym cyklem, obserwacje którego należy zapisywać na kolejnej karcie. Jeśli natomiast temperatura utrzymuje się
na wyższym poziomie przez 18 dni lub dłużej, wskazuje to na ciążę lub przetrwałe ciałko żółte. Prawidłowa faza wyższych temperatur (licząc od pierwszej wyższej temperatury po szczycie do ostatniego dnia przed miesiączką) trwa 11-17 dni. Może być skrócona w okresie dojrzewania, po porodzie i w premenopauzie, co jest normą. W innym okresie życia kobiety faza wyższych temperatur krótsza niż 11 dni może być objawem zaburzeń cyklu.
Kreator stron www - przetestuj!